انگليس او را فدائى محض شناخته ، لهذا در قبول آن تأمل دارم ولى اين نكته را هم انكار نميتوانم كرد كه ظل السلطان ميتوانست جلو آقايان اصفهان را به بندد و مانع از اقدامات آنها برضد كمپانى بشود و ابدا اقدامى نكرد بديهى است كه بعضى اقدامات غير مفيده نمود كه بر هيجان مردم افزود از قبيل چوب زدن بحاجى محمد حسن تاجر كه تنباكوهاى خود را آتش زد و سوخت و به كمپانى نفروخت برخى ديگر ظواهر امر را صحت دانسته و چون مدير فتنه و مؤسس بلوى حاجى ملك التجار طهران بود فقط او را منشاء شناخته و ميگويند چون رواج امر كمپانى در ايران مضر به حالت تجارت تجار ايرانى بود لهذا ملك التجار بدستيارى ساير تجار پايتخت و ساير بلاد در اضمحلال او سعى نمودند اين قول هم بسيار ضعيف است چرا كه ملك التجار طهران نه به خودى خود چنين جسارتى داشته و نه كسى بود كه صد دينار از جيب خودش مخارج نمايد . و حال آنكه در امر ابطال كمپانى دخانيات مبالغ كلى مخارج شد و بعد از آنكه جهت اخيره را نگاشتم معلوم خواهد شد كه حاجى ملك چرا از زيادتر از ديگران سنگ به سينه ميزده و از كجا اطمينان داشته كه علنا با شاه مرحوم مخالفت كرده ! ؟ كمپانى رژى فداى رقابت روس و انگليس شد عقيده عامه سياسيون اين است كه ابطال امر كمپانى مزبور فقط بواسطه رقابت روسها بوده با انگليسها و چون اين امتياز را شاه مرحوم در لندن ، در سفر اخير اجازه فرموده و روسها مطلع نشدند ، كه قبل از شروع جلوگيرى كنند يكوقت ملتفت شدند كه تير از شصت و كار از دست رفته و كمپانى بسرعت هرچه تمام‌تر در ايران پيشرفت مىكند و علاوه از نفوذ تجارتى نفوذ پولتيكى هم تحصيل نموده و انتظار كافه مردم به آن متوجه است و در هر شهرى حتى در مركز ادارات